Đề cương là tài liệu ngắn nhất bạn viết trong cả quá trình làm luận văn, và cũng là tài liệu quyết định nhiều nhất. Nó là cơ sở để người hướng dẫn nhận hoặc từ chối đề tài, và nó là bộ khung mà toàn bộ các chương sau sẽ mọc lên từ đó.
Một đề cương đầy đủ gồm bảy mục. Bản đầu tiên viết được trong một buổi nếu bạn viết đúng thứ tự — và thứ tự viết không giống thứ tự trình bày.
Bảy mục của một đề cương
| # | Mục | Trả lời câu hỏi | Độ dài gợi ý |
|---|---|---|---|
| 1 | Tên đề tài | Nghiên cứu cái gì, ở đâu, trên ai? | Một dòng |
| 2 | Lý do chọn đề tài | Vì sao vấn đề này đáng nghiên cứu bây giờ? | 2-3 đoạn |
| 3 | Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu | Bạn muốn trả lời chính xác điều gì? | Một mục tiêu chung, 2-4 mục tiêu cụ thể |
| 4 | Tổng quan tài liệu sơ bộ | Ai đã làm gì, và còn thiếu chỗ nào? | 2-3 trang |
| 5 | Phương pháp nghiên cứu | Bạn làm bằng cách nào, trên dữ liệu nào? | 1-2 trang |
| 6 | Kế hoạch thực hiện | Việc gì, xong khi nào? | Một bảng |
| 7 | Tài liệu tham khảo dự kiến | Bạn đã đọc gì rồi? | 10-20 mục |
Yêu cầu chi tiết về đề cương do quy chế của cơ sở đào tạo quy định, nên hãy đối chiếu bảng này với mẫu của trường bạn. Nhưng bảy mục trên là phần lõi mà gần như mẫu nào cũng có.
Thứ tự viết: bắt đầu từ mục 3
Viết từ mục 1 xuống mục 7 là cách chậm nhất, vì tên đề tài và lý do chọn đề tài chỉ viết tốt được khi bạn đã biết câu hỏi nghiên cứu của mình.
Thứ tự hiệu quả là: 3 → 5 → 4 → 2 → 1 → 6 → 7.
Bắt đầu ở mục 3 (mục tiêu và câu hỏi). Viết một câu hỏi nghiên cứu duy nhất theo khuôn: ở nhóm nào, giữa biến nào và biến nào, trong bối cảnh nào, có quan hệ như thế nào. Nếu đề tài chưa đặt vừa vào khuôn này thì nó chưa đủ hẹp, và cách thu hẹp nằm trong bài cách chọn đề tài luận văn.
Sang mục 5 (phương pháp) ngay sau đó. Lý do: nếu bạn không mô tả được cách trả lời câu hỏi, thì câu hỏi chưa dùng được. Đây là phép thử tàn nhẫn nhưng hiệu quả — nó loại bỏ những đề tài nghe hay mà không đo được, ngay ở buổi đầu tiên thay vì ở tháng thứ ba.
Rồi mới đến mục 4 (tổng quan sơ bộ). Khi đã có câu hỏi và phương pháp, bạn biết cần đọc gì; nếu làm ngược lại, bạn sẽ đọc mãi không dừng.
Mục 2 và mục 1 viết gần cuối. Lý do chọn đề tài thuyết phục nhất là lý do được viết sau khi bạn đã thấy khoảng trống trong tài liệu. Tên đề tài thì viết sau cùng, vì nó là bản rút gọn của câu hỏi nghiên cứu.
Mục 6 và 7 là việc cơ học và làm được trong ba mươi phút.
Mục 3 viết thế nào cho đúng
Đây là mục bị trả lại nhiều nhất, và thường vì cùng một lý do: mục tiêu được viết bằng động từ không kiểm chứng được.
Những động từ như “tìm hiểu”, “nghiên cứu”, “nắm bắt” không cho biết bạn sẽ tạo ra bằng chứng gì. Những động từ như “xác định”, “so sánh”, “đo lường”, “phân tích mối quan hệ”, “đánh giá tác động” thì cho biết.
Quy tắc kiểm tra: đọc từng mục tiêu cụ thể và hỏi “khi hoàn thành mục tiêu này, tôi sẽ có trong tay cái gì?”. Nếu câu trả lời là một bảng, một con số, một mô hình, một bộ chủ đề — mục tiêu đó dùng được. Nếu câu trả lời là “hiểu rõ hơn”, nó chưa dùng được.
Thêm một quy tắc về số lượng: các mục tiêu cụ thể cộng lại phải bằng đúng mục tiêu chung, không thừa không thiếu. Một mục tiêu cụ thể không phục vụ mục tiêu chung là dấu hiệu đề tài đang bị kéo rộng.
Mục 5 viết thế nào cho đủ
Ở giai đoạn đề cương, phương pháp chưa cần chi tiết đến từng bước, nhưng phải đủ để người đọc thấy nghiên cứu này khả thi. Sáu điều cần có:
- Thiết kế nghiên cứu: định lượng, định tính hay hỗn hợp, và vì sao.
- Đối tượng và phạm vi: ai, ở đâu, trong khoảng thời gian nào.
- Cách chọn mẫu và cỡ mẫu dự kiến, gọi đúng tên phương pháp chọn mẫu.
- Công cụ thu thập dữ liệu: bảng hỏi tự xây dựng hay thang đo có sẵn; nếu có sẵn thì của ai.
- Cách phân tích dữ liệu: phép phân tích nào cho câu hỏi nào.
- Nguồn dữ liệu và quyền tiếp cận: bạn lấy dữ liệu ở đâu và đã có phép chưa.
Điểm số 6 là điểm hay bị bỏ trống nhất và cũng là điểm khiến kế hoạch đổ vỡ nhiều nhất. Nếu bạn định dùng dữ liệu đã công bố, hãy kiểm tra ngay hôm nay xem chiều dữ liệu bạn cần có tồn tại không — khung quyết định nằm trong bài dữ liệu thứ cấp hay dữ liệu sơ cấp.
Mục 4: tổng quan sơ bộ khác gì chương tổng quan?
Tổng quan trong đề cương không phải bản thu nhỏ của chương tổng quan. Nó chỉ cần làm một việc: chứng minh khoảng trống mà bạn tuyên bố là có thật.
Cấu trúc gọn nhất gồm ba đoạn. Đoạn một: hướng nghiên cứu chính hiện nay là gì. Đoạn hai: những gì đã được làm ở bối cảnh gần với bạn. Đoạn ba: điều còn thiếu, và đó chính là chỗ đề tài của bạn đứng vào.
Cách đọc và sắp xếp tài liệu để viết được ba đoạn này nằm trong hướng dẫn viết tổng quan tài liệu. Ở giai đoạn đề cương, mười lăm đến hai mươi công trình đã đọc kỹ là đủ.
Ba lỗi khiến đề cương bị trả lại
Lỗi 1: mục tiêu và phương pháp không khớp nhau. Mục tiêu nói sẽ đánh giá tác động, phương pháp lại chỉ mô tả thực trạng. Đây là lỗi bị phát hiện ngay và không thể vá bằng cách viết thêm.
Lỗi 2: khoảng trống không được chứng minh. Câu “chưa có nghiên cứu nào về vấn đề này” mà không kèm bằng chứng tìm kiếm là câu mời gọi phản bác. Hãy nói bạn đã tìm ở đâu, bằng từ khóa gì, và tìm được bao nhiêu.
Lỗi 3: kế hoạch thời gian không thực tế. Kế hoạch quên mất thời gian xin phép tiếp cận dữ liệu và thời gian chờ phản hồi khảo sát là kế hoạch sẽ trượt ngay tháng đầu.
Kế hoạch thực hiện: bảng ngắn tốt hơn đoạn văn dài
Mục 6 nên là một bảng với ba cột: công việc, sản phẩm bàn giao, và thời hạn. Sản phẩm bàn giao là cột quan trọng nhất, vì nó biến “đọc tài liệu” thành “bảng tổng hợp 30 công trình” — thứ có thể kiểm chứng được là đã xong hay chưa.
Hai khoảng thời gian nên có trong mọi kế hoạch và hay bị quên: thời gian xin phép tiếp cận dữ liệu, và thời gian dự phòng cho vòng chỉnh sửa sau khi nộp bản thảo cho người hướng dẫn.
Đề cương dài bao nhiêu?
Do quy định của trường. Nếu không có quy định cụ thể, hãy nhắm tới một tài liệu đọc hết trong mười lăm phút. Đề cương quá dài thường là dấu hiệu phần tổng quan đang lấn sang vai trò của chương tổng quan.
Một cách kiểm tra hữu ích: nếu bạn xóa mục 4 đi mà đề cương vẫn thuyết phục, thì mục 4 của bạn đang đúng độ dài. Nếu xóa đi thì không còn gì, mục 4 đang gánh quá nhiều.
Trình đề cương cho người hướng dẫn
Khi gửi, kèm ba câu trong email: đây là câu hỏi nghiên cứu của em, đây là hai điểm em đang phân vân, và đây là việc em sẽ làm trong hai tuần tới nếu thầy/cô đồng ý hướng này.
Ba câu này biến buổi trao đổi từ “xin ý kiến chung chung” thành “quyết định hai điểm cụ thể”, và đó là khác biệt giữa một vòng phản hồi và ba vòng phản hồi.
Hãy nhớ rằng số học viên mà một người hướng dẫn nhận tại một thời điểm là có giới hạn theo quy chế, nên một đề cương rõ ràng cũng là cách bạn cạnh tranh cho sự chú ý của họ.
Sau khi đề cương được duyệt
Đề cương được duyệt không phải là điểm kết thúc mà là bộ khung: mục 3 trở thành phần mục tiêu của chương mở đầu, mục 4 mở rộng thành chương tổng quan, mục 5 mở rộng thành chương phương pháp, mục 7 lớn dần thành danh mục tài liệu tham khảo.
Nói cách khác, một đề cương tốt đã là khoảng một phần năm luận văn của bạn — chỉ là ở dạng nén.
Nếu sau khi duyệt bạn vẫn không bắt đầu viết được, vấn đề thường nằm ở khâu chuyển từ ghi chú sang văn bản; cách xử lý nằm trong bài chương tổng quan mãi không xong.
Viết bản đề cương đầu tiên hôm nay
Bản đầu tiên không cần hoàn hảo; nó cần tồn tại để có cái mà sửa. Nếu bạn đã có câu hỏi nghiên cứu và biết mình sẽ lấy dữ liệu ở đâu, bảy mục ở trên là một buổi làm việc.
Bạn có thể dựng khung đề cương và các chương luận văn với Tesify, rồi điền nội dung thật của mình vào từng mục. Câu hỏi nghiên cứu, phương pháp và cách diễn giải vẫn là quyết định của bạn — công cụ chỉ giữ cho bộ khung không thiếu mục nào.
Câu hỏi thường gặp
Đề cương luận văn gồm những gì?
Bảy mục: tên đề tài, lý do chọn đề tài, mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu, tổng quan tài liệu sơ bộ, phương pháp nghiên cứu, kế hoạch thực hiện và tài liệu tham khảo dự kiến.
Nên viết mục nào trước?
Bắt đầu ở mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu, rồi sang phương pháp, rồi mới tới tổng quan. Tên đề tài viết sau cùng.
Đề cương dài bao nhiêu trang?
Theo quy định của trường bạn. Nếu không có quy định, hãy nhắm tới tài liệu đọc hết trong mười lăm phút.
Cần bao nhiêu tài liệu tham khảo trong đề cương?
Khoảng mười đến hai mươi công trình đã đọc kỹ là đủ ở giai đoạn này. Chất lượng đọc quan trọng hơn số lượng liệt kê.
Mục tiêu cụ thể nên có mấy cái?
Thường hai đến bốn. Điều quan trọng hơn số lượng là chúng cộng lại đúng bằng mục tiêu chung.
Vì sao đề cương của tôi bị trả lại?
Ba lý do phổ biến: mục tiêu và phương pháp không khớp nhau, khoảng trống nghiên cứu không được chứng minh, và kế hoạch thời gian không thực tế.
Có cần nêu cỡ mẫu trong đề cương không?
Nên nêu cỡ mẫu dự kiến và cách chọn mẫu, gọi đúng tên phương pháp chọn mẫu. Con số có thể điều chỉnh sau, nhưng phải có căn cứ ban đầu.
Tổng quan trong đề cương khác chương tổng quan thế nào?
Tổng quan trong đề cương chỉ cần chứng minh khoảng trống là có thật, thường trong ba đoạn. Chương tổng quan mới là nơi trình bày đầy đủ.
Đề cương được duyệt rồi có đổi được không?
Việc thay đổi đề tài do quy chế của cơ sở đào tạo quy định. Điều chỉnh nhỏ trong phạm vi và phương pháp thì thường trao đổi với người hướng dẫn là đủ.
Gửi đề cương cho người hướng dẫn nên kèm gì?
Ba câu: câu hỏi nghiên cứu, hai điểm bạn đang phân vân, và việc bạn sẽ làm trong hai tuần tới nếu hướng này được đồng ý.