Thẻ: thạc sĩ

Trả lời ngắn gọn: khóa luận, luận văn và luận án là ba sản phẩm học thuật của ba bậc đào tạo khác nhau. Khóa luận thuộc bậc đại học, luận văn thuộc bậc thạc sĩ, luận án thuộc bậc tiến sĩ. Điểm khác biệt lớn nhất không nằm ở số trang mà ở mức độ đóng góp mới, ở việc có hay không một hội đồng đánh giá độc lập, và ở việc sản phẩm cuối cùng có bắt buộc phải công bố công khai hay không.

Ba từ này bị dùng lẫn nhau rất nhiều trong đời sống sinh viên, kể cả trong các nhóm hỏi bài trên mạng xã hội. Sự nhầm lẫn đó không vô hại: nó khiến bạn tìm sai mẫu trình bày, đọc sai quy định, và đôi khi chuẩn bị sai tâm thế cho buổi bảo vệ. Bài viết này tách bạch ba khái niệm dựa trên ba quy chế đào tạo quốc gia đang có hiệu lực, đồng thời chỉ ra một điều mà rất ít bài hướng dẫn nói rõ: phần lớn chi tiết cụ thể mà bạn quan tâm không nằm ở quy chế quốc gia, mà nằm ở quy chế của chính trường bạn.

Ba tên gọi ứng với ba bậc học nào?

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam hiện có ba quy chế riêng cho ba bậc đào tạo, và mỗi quy chế dùng một thuật ngữ nhất quán:

• Bậc đại học — Thông tư số 08/2021/TT-BGDĐT ban hành Quy chế đào tạo trình độ đại học, có hiệu lực từ ngày 03/5/2021. Văn bản này nhắc đến đồ án và khóa luận.
• Bậc thạc sĩ — Thông tư số 23/2021/TT-BGDĐT ban hành Quy chế tuyển sinh và đào tạo trình độ thạc sĩ, có hiệu lực từ ngày 15/10/2021. Văn bản này dùng thuật ngữ luận văn.
• Bậc tiến sĩ — Thông tư số 18/2021/TT-BGDĐT ban hành Quy chế tuyển sinh và đào tạo trình độ tiến sĩ, có hiệu lực từ ngày 15/8/2021. Văn bản này dùng thuật ngữ luận án.

Toàn văn của cả ba thông tư được đăng trên Công báo điện tử nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (congbao.chinhphu.vn) dưới dạng bản in có chữ ký số. Đây là nguồn nên dùng khi bạn cần trích dẫn chính xác một điều khoản, thay vì trích lại từ một bài blog tổng hợp.

Khóa luận tốt nghiệp đại học là gì?

Khóa luận tốt nghiệp là sản phẩm học thuật khép lại chương trình đại học. Điều đáng chú ý là Quy chế đào tạo trình độ đại học không định nghĩa khóa luận, cũng không quy định độ dài, cấu trúc hay số lượng tài liệu tham khảo. Thông tư 08/2021/TT-BGDĐT chỉ nhắc đến khóa luận ở ba chỗ, và cả ba đều là những chỗ giao quyền cho trường:

• Điều 8 khoản 3 điểm a: quy chế của cơ sở đào tạo quy định việc phân công giảng viên hướng dẫn sinh viên làm thí nghiệm, thực hành, thực tập, đồ án, khóa luận.
• Điều 8 khoản 3 điểm d: quy chế của cơ sở đào tạo quy định trách nhiệm và quyền hạn của sinh viên khi được giao thực tập, đồ án, khóa luận.
• Điều 9 khoản 5 điểm c: quy chế của cơ sở đào tạo quy định việc tổ chức đánh giá các học phần, đồ án, khóa luận, thực hành và thực tập.

Có một chi tiết kỹ thuật đáng nhớ trong Điều 9 khoản 1. Hình thức đánh giá trực tuyến, theo nguyên tắc chung, chỉ được đóng góp không quá 50% trọng số điểm học phần. Nhưng riêng việc tổ chức bảo vệ và đánh giá đồ án, khóa luận thì được thực hiện trực tuyến với trọng số cao hơn, với điều kiện việc đánh giá được thực hiện thông qua một hội đồng chuyên môn. Nói cách khác, ngay cả ở bậc đại học, khóa luận đã được pháp luật đối xử như một sản phẩm cần hội đồng chứ không phải một bài kiểm tra.

Cũng cần nói rõ: khóa luận không phải điều kiện tốt nghiệp bắt buộc trên toàn quốc. Điều 14 khoản 1 của Thông tư 08/2021/TT-BGDĐT liệt kê điều kiện xét và công nhận tốt nghiệp gồm tích lũy đủ học phần và số tín chỉ theo yêu cầu của chương trình đào tạo, đạt chuẩn đầu ra, điểm trung bình tích lũy toàn khóa từ trung bình trở lên, và tại thời điểm xét không bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc đang trong thời gian bị kỷ luật ở mức đình chỉ học tập. Việc khóa luận có nằm trong chương trình đào tạo của bạn hay được thay bằng một nhóm học phần thay thế là quyết định của trường.

Luận văn thạc sĩ là gì, và quy chế quốc gia quy định những gì?

Ở bậc thạc sĩ, mức độ chi tiết của quy định tăng lên rõ rệt. Điều 8 của Quy chế ban hành kèm Thông tư 23/2021/TT-BGDĐT nêu thẳng: “Học viên thực hiện luận văn trong thời gian ít nhất 06 tháng.” Đây là một trong số rất ít con số cứng mà quy chế quốc gia đặt ra cho sản phẩm cuối khóa, và nó có ý nghĩa thực tế: nếu kế hoạch của bạn là làm luận văn trong tám tuần, kế hoạch đó không phù hợp với quy chế.

Cùng điều khoản đó xác định luận văn là một báo cáo khoa học tổng hợp các kết quả nghiên cứu chính của học viên, quy định mỗi học viên có một hoặc hai người hướng dẫn, và đặt tiêu chuẩn cho người hướng dẫn: có trình độ tiến sĩ chuyên môn phù hợp với ngành đào tạo và đề tài luận văn, cùng kết quả nghiên cứu khoa học liên quan đến đề tài trong thời hạn do quy chế quy định.

Điều 9 quy định khâu đánh giá. Luận văn được đánh giá bằng hình thức bảo vệ trước hội đồng. Buổi bảo vệ chỉ được tổ chức khi có mặt ít nhất hai phần ba tổng số thành viên hội đồng. Điểm luận văn là trung bình cộng điểm chấm của các thành viên có mặt, theo thang điểm 10, và được xếp loại đạt khi đạt từ 5,5 trở lên. Nếu luận văn không đạt yêu cầu, học viên được chỉnh sửa, bổ sung để đánh giá lần thứ hai trong thời hạn 03 tháng tính từ ngày họp hội đồng lần thứ nhất — và quy chế nói rõ là không tổ chức đánh giá lần thứ ba.

Luận án tiến sĩ là gì?

Luận án tiến sĩ là sản phẩm ở bậc cao nhất, và khác biệt lớn nhất so với hai bậc dưới nằm ở ba chỗ: thời gian, quy trình phản biện, và nghĩa vụ công khai.

Về thời gian, Điều 3 của Quy chế ban hành kèm Thông tư 18/2021/TT-BGDĐT quy định thời gian đào tạo tiêu chuẩn của trình độ tiến sĩ là từ 03 năm (36 tháng) đến 04 năm (48 tháng) do cơ sở đào tạo quyết định. Nghiên cứu sinh được hoàn thành sớm hơn kế hoạch không quá 01 năm, hoặc chậm hơn nhưng tổng thời gian đào tạo không vượt quá 06 năm (72 tháng). Cùng điều khoản này cũng đưa ra một định nghĩa hữu ích cho ai đang cân nhắc vừa làm vừa học: đăng ký đủ 30 tín chỉ trong một năm học được xác định là tập trung toàn thời gian.

Về quy trình, luận án đi qua nhiều vòng hơn hẳn: đánh giá tại đơn vị chuyên môn, phản biện độc lập, rồi đánh giá tại cơ sở đào tạo. Đây là điểm khiến việc lập kế hoạch cho năm cuối của nghiên cứu sinh khác hẳn học viên cao học.

Về công khai, Điều 19 đặt ra ba nghĩa vụ cụ thể. Nghiên cứu sinh phải nộp cho cơ sở đào tạo bản in và bản điện tử luận án hoàn chỉnh cuối cùng; phải nộp cho Thư viện Quốc gia Việt Nam cả bản điện tử và bản in của tóm tắt luận án và toàn văn luận án; và cơ sở đào tạo phải đăng toàn văn luận án hoàn chỉnh cuối cùng lên trang thông tin điện tử của mình trong thời gian 03 tháng, trừ những luận án được đánh giá theo chế độ mật. Bằng tiến sĩ được cấp trong thời hạn 30 ngày làm việc kể từ ngày quyết định công nhận trình độ có hiệu lực.

Hệ quả thực tế của Điều 19 rất đáng chú ý với người đang tìm tài liệu tham khảo: toàn văn luận án tiến sĩ ở Việt Nam là tài liệu công khai theo quy định, không phải tài liệu nội bộ. Nếu bạn đang xây dựng phần tổng quan tài liệu, kho luận án đã bảo vệ là một nguồn hợp pháp và thường bị bỏ sót.

Bảng so sánh nhanh ba bậc

Vì sao trường bạn có thể quy định khác quy chế quốc gia?

Đây là điểm bị hiểu sai nhiều nhất, và nó giải thích vì sao hai bạn học cùng ngành ở hai trường lại nhận được hai bộ yêu cầu khác nhau. Cả Thông tư 08 và Thông tư 23 đều tự mô tả vai trò của mình theo cùng một cách: quy chế quốc gia là căn cứ để cơ sở đào tạo xây dựng và ban hành quy định cụ thể của riêng mình.

Nghĩa là quy chế quốc gia đặt sàn, còn trường đặt luật chơi hằng ngày. Độ dài tối thiểu của khóa luận, số lượng tài liệu tham khảo, mẫu bìa, cỡ chữ, quy trình nộp, ngưỡng trùng lặp được chấp nhận — gần như toàn bộ những thứ bạn thực sự phải tuân theo đều nằm trong văn bản của trường, không nằm trong thông tư. Khi một bài viết trên mạng khẳng định “quy định chung là 25%” hay “luận văn phải trên 80 trang”, hãy đối chiếu lại với văn bản mà phòng đào tạo của bạn ban hành trước khi tin.

Cách làm an toàn: tìm trên website trường ba văn bản, theo thứ tự ưu tiên là quy chế đào tạo của cơ sở đào tạo, hướng dẫn trình bày luận văn hoặc khóa luận, và thông báo mới nhất của khoa hoặc viện đào tạo sau đại học. Lưu lại số hiệu và ngày ban hành của từng văn bản. Nếu sau này có tranh luận về yêu cầu, số hiệu văn bản là thứ giải quyết được vấn đề, còn ảnh chụp màn hình tin nhắn thì không.

“Đồ án tốt nghiệp” khác gì “khóa luận tốt nghiệp”?

Thông tư 08/2021/TT-BGDĐT luôn nhắc hai từ này cạnh nhau — “đồ án, khóa luận” — và không phân biệt chúng về mặt pháp lý. Trong thực tế sử dụng ở các trường, đồ án thường gắn với các ngành kỹ thuật, công nghệ và kiến trúc, nơi sản phẩm cuối bao gồm bản vẽ, mô hình, chương trình hoặc hệ thống chạy được, còn khóa luận thường gắn với các ngành khoa học xã hội, kinh tế và sư phạm, nơi sản phẩm cuối là một văn bản nghiên cứu. Vì sự phân biệt này là thói quen ngành chứ không phải quy định quốc gia, tên gọi chính thức áp dụng cho bạn nằm trong chương trình đào tạo mà trường đã công bố.

Chọn đúng tên gọi thay đổi cách bạn viết như thế nào?

Xác định đúng bậc không phải chuyện hình thức. Nó quyết định ba lựa chọn lớn ngay từ tuần đầu tiên.

Mức đóng góp bạn cần hứa hẹn. Một khóa luận có thể hoàn toàn hợp lệ khi áp dụng một khung lý thuyết sẵn có vào một bối cảnh mới. Một luận văn cần tổng hợp được kết quả nghiên cứu chính của chính người viết. Một luận án phải tạo ra tri thức mới và chịu được vòng phản biện độc lập. Đặt lời hứa quá cao ở bậc đại học là cách nhanh nhất để mắc kẹt giữa học kỳ.

Quy mô dữ liệu bạn cần thu thập. Khi biết bậc học, bạn biết mình cần một bộ dữ liệu tự thu thập hay có thể dựa trên dữ liệu thứ cấp đã công bố. Nếu bạn định dùng số liệu chính thức, hãy xem trước số liệu giáo dục đại học Việt Nam nằm ở đâu và trích dẫn thế nào để tránh mất thời gian tìm ở sai nơi.

Lịch làm việc ngược từ ngày bảo vệ. Với luận văn, mốc “ít nhất 06 tháng” và mốc “đánh giá lại trong 03 tháng nếu không đạt” là hai con số bạn nên đưa vào lịch ngay hôm nhận đề tài. Với luận án, mốc trần 72 tháng và ba vòng đánh giá là khung xương của toàn bộ kế hoạch.

Khi biết mình đang viết gì, bước tiếp theo là bắt đầu viết

Phần lớn thời gian bị mất ở giai đoạn đầu không phải vì thiếu ý tưởng, mà vì trang giấy trắng và vì cấu trúc chưa rõ. Tesify được xây dựng đúng cho khoảng trống đó: bạn nhập đề tài, chọn bậc học và ngành, công cụ dựng khung chương mục theo đúng loại sản phẩm bạn đang làm, rồi bạn viết tiếp và chỉnh sửa từng phần cho khớp với hướng dẫn của trường mình. Hơn 9.000 sinh viên đã dùng Tesify, với hơn 15.000 chương được soạn thảo, và toàn bộ nội dung cuối cùng là do bạn viết và chịu trách nhiệm.

Bắt đầu dựng khung khóa luận, luận văn hoặc luận án của bạn với Tesify.

Câu hỏi thường gặp

Khóa luận và luận văn khác nhau như thế nào trong một câu?

Khóa luận là sản phẩm cuối khóa bậc đại học và do quy chế của trường quy định gần như toàn bộ; luận văn là sản phẩm bậc thạc sĩ, được quy chế quốc gia đặt ra thời gian tối thiểu 06 tháng, hội đồng đánh giá và ngưỡng điểm đạt 5,5.

Luận văn và luận án có phải là hai tên gọi của cùng một thứ không?

Không. Luận văn thuộc bậc thạc sĩ theo Thông tư 23/2021/TT-BGDĐT; luận án thuộc bậc tiến sĩ theo Thông tư 18/2021/TT-BGDĐT. Hai bậc có quy trình đánh giá và nghĩa vụ công khai khác hẳn nhau.

Luận văn tốt nghiệp bao nhiêu trang là đủ?

Không có quy định quốc gia về số trang cho bất kỳ bậc nào. Con số áp dụng cho bạn nằm trong hướng dẫn trình bày của trường hoặc của khoa. Nếu bạn thấy một con số trên mạng mà không kèm số hiệu văn bản, hãy coi đó là kinh nghiệm cá nhân chứ không phải quy định.

Làm luận văn thạc sĩ trong bao lâu là hợp lệ?

Quy chế quốc gia yêu cầu học viên thực hiện luận văn trong thời gian ít nhất 06 tháng. Thời gian tối đa để hoàn thành khóa học do quy chế của cơ sở đào tạo quy định nhưng không vượt quá 02 lần thời gian theo kế hoạch học tập chuẩn toàn khóa.

Nếu bảo vệ luận văn không đạt thì sao?

Học viên được chỉnh sửa, bổ sung luận văn để được đánh giá lần thứ hai trong thời hạn 03 tháng tính từ ngày họp hội đồng đánh giá lần thứ nhất. Quy chế không cho phép tổ chức đánh giá lần thứ ba.

Nghiên cứu sinh có bao nhiêu thời gian để hoàn thành luận án?

Thời gian đào tạo tiêu chuẩn là 03 đến 04 năm do cơ sở đào tạo quyết định. Nghiên cứu sinh có thể hoàn thành sớm hơn kế hoạch không quá 01 năm, hoặc chậm hơn nhưng tổng thời gian đào tạo không vượt quá 06 năm.

Luận án tiến sĩ có được công khai không?

Có. Cơ sở đào tạo phải đăng toàn văn luận án hoàn chỉnh cuối cùng lên trang thông tin điện tử của cơ sở trong thời gian 03 tháng, trừ những luận án được đánh giá theo chế độ mật, và nghiên cứu sinh phải nộp toàn văn cùng tóm tắt cho Thư viện Quốc gia Việt Nam.

Đồ án tốt nghiệp có được coi là khóa luận không?

Về mặt pháp lý, Thông tư 08/2021/TT-BGDĐT đặt hai tên gọi này song song và áp dụng cùng cơ chế giao quyền cho trường. Sự phân biệt giữa chúng là thói quen theo ngành, không phải phân loại pháp lý.

Sinh viên đại học bắt buộc phải làm khóa luận mới được tốt nghiệp?

Không có yêu cầu bắt buộc trên toàn quốc. Điều kiện xét công nhận tốt nghiệp là tích lũy đủ học phần và số tín chỉ theo chương trình đào tạo, đạt chuẩn đầu ra và điểm trung bình tích lũy toàn khóa từ trung bình trở lên. Việc chương trình có học phần khóa luận hay có nhóm học phần thay thế là do trường quyết định.

Tôi nên trích dẫn quy chế đào tạo từ nguồn nào?

Nên trích từ bản đăng Công báo tại congbao.chinhphu.vn, vì đó là bản có chữ ký số kèm số Công báo và ngày đăng. Khi trích, ghi rõ số hiệu thông tư, ngày ban hành, tên quy chế và điều khoản cụ thể.

Bậc thạc sĩ có được công nhận tín chỉ đã học ở nơi khác không?

Có, trong giới hạn. Số tín chỉ được công nhận và chuyển đổi không vượt quá 30 tín chỉ; sinh viên đại học có học lực từ khá trở lên học trước một số học phần thạc sĩ được công nhận không quá 15 tín chỉ, với điều kiện điểm đạt từ C trở lên và hoàn thành không quá 05 năm tính tới thời điểm xét.