Trả lời ngắn gọn: Việt Nam không có ngưỡng trùng lặp chung cho cả nước. Ba quy chế đào tạo quốc gia — bậc đại học, thạc sĩ và tiến sĩ — không chứa bất kỳ con số phần trăm nào về trùng lặp hay đạo văn. Điều chúng đặt ra là nghĩa vụ tuân thủ quy định về liêm chính học thuật của chính cơ sở đào tạo. Vì vậy con số áp dụng cho bạn nằm trong văn bản của trường bạn, và nó khác nhau giữa các trường.
Đây là câu hỏi được hỏi nhiều nhất trong các nhóm sinh viên năm cuối, và cũng là câu hỏi có nhiều câu trả lời sai được lan truyền nhất. Bạn sẽ thấy “quy định của Bộ là 20%”, “luật cho phép 30%”, “trên 25% là trượt”. Không câu nào trong số đó dẫn được một điều khoản. Phần dưới đây giải thích vì sao.
Quy chế quốc gia thực sự nói gì về trùng lặp?
Ba văn bản đang có hiệu lực điều chỉnh ba bậc đào tạo là Thông tư 08/2021/TT-BGDĐT (đại học, hiệu lực 03/5/2021), Thông tư 23/2021/TT-BGDĐT (thạc sĩ, hiệu lực 15/10/2021) và Thông tư 18/2021/TT-BGDĐT (tiến sĩ, hiệu lực 15/8/2021). Toàn văn cả ba được đăng Công báo, tức là có thể đọc và tra cứu từng chữ.
Đọc hết cả ba văn bản, không có một con số phần trăm nào gắn với trùng lặp. Thay vào đó là các quy định về trách nhiệm:
- Bậc thạc sĩ. Điều 8 của quy chế yêu cầu học viên “tuân thủ quy định của cơ sở đào tạo về liêm chính học thuật”, và giao cho quy chế của cơ sở đào tạo phải quy định cụ thể vấn đề liêm chính học thuật đối với luận văn.
- Bậc tiến sĩ. Điều 12 khoản 4 quy định nghiên cứu sinh “tuân thủ quy định của cơ sở đào tạo về liêm chính học thuật, bảo đảm kết quả công bố xuất phát từ nghiên cứu của cá nhân với sự hỗ trợ của người hướng dẫn; ghi nhận và trích dẫn đầy đủ sự tham gia của cá nhân, tập thể hoặc tổ chức khác”. Điều 22 yêu cầu cơ sở đào tạo “tăng cường liêm chính học thuật; giám sát và kiểm soát việc chống sao chép”.
- Bậc đại học. Quy chế đặt nguyên tắc đánh giá phải “nghiêm túc, khách quan, tin cậy và trung thực” và quy định xử lý sinh viên gian lận, nhưng không đặt ngưỡng định lượng nào.
Nói cách khác, pháp luật đặt ra một tiêu chuẩn về hành vi, không đặt ra một ngưỡng đo. Đó là một lựa chọn có lý: cùng một tỷ lệ 22% có thể là hoàn toàn sạch ở một luận văn ngành luật đầy trích dẫn điều khoản, và là dấu hiệu nghiêm trọng ở một luận văn ngành văn học.
Vậy con số của tôi ở đâu?
Ở văn bản của trường. Và có thể còn ở văn bản của khoa hoặc của cơ sở đào tạo sau đại học, chi tiết hơn nữa. Hai ví dụ có thật, mở được công khai, cho thấy các trường quy định khác nhau như thế nào:
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. Hướng dẫn số 6644/HD-XHNV ngày 05/12/2024 về quy trình đánh giá luận án tiến sĩ liệt kê các điều kiện để được đánh giá tổng thể luận án, trong đó có một dòng rất cụ thể: “Luận án được quét trùng lặp có tỉ lệ không quá 25%.” Văn bản này cũng nêu rõ nghiên cứu sinh phải gửi toàn văn bản Word trước khi nộp hồ sơ.
Trường Đại học Cần Thơ. Quyết định số 06/QĐ-NXB ĐHCT ngày 18/9/2024 ban hành quy trình kiểm tra mức độ trùng lặp cho luận văn, đề án tốt nghiệp thạc sĩ và luận án tiến sĩ. Quy trình này không tự đặt con số trong lưu đồ mà quy chiếu về “tỷ lệ trùng lặp được chấp nhận theo quy định”, với căn cứ là Quyết định số 3493/QĐ-ĐHCT ngày 26/8/2024 ban hành Quy định Liêm chính học thuật của trường.
Hai ví dụ này cho thấy hai điều: ngưỡng là chuyện của trường, và ngay trong một trường, con số có thể nằm ở một văn bản khác với văn bản mô tả quy trình. Đây là lý do câu trả lời đúng cho câu hỏi “bao nhiêu là đạt” luôn bắt đầu bằng “ở trường bạn thì…”.
Cách tìm ngưỡng thật sự áp dụng cho bạn trong mười phút
- Tìm trên website trường ba từ khóa lần lượt: “liêm chính học thuật”, “kiểm tra trùng lặp”, “quy trình bảo vệ”. Ba từ này bắt được gần như mọi cách đặt tên văn bản.
- Ưu tiên văn bản có số hiệu và ngày ban hành. Một trang tin tổng hợp trên website trường không thay thế được quyết định hay hướng dẫn có số hiệu.
- Đọc kỹ phạm vi áp dụng. Nhiều văn bản chỉ áp dụng cho một bậc học hoặc một khóa tuyển sinh trở đi.
- Kiểm tra xem con số áp dụng cho toàn văn hay chỉ cho phần nội dung chính. Nhiều quy trình yêu cầu nộp tệp từ phần mở đầu đến hết phần kết luận, tức là loại trừ phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo — điều này thay đổi tỷ lệ rất nhiều.
- Hỏi phòng đào tạo hoặc khoa bằng email và lưu lại email trả lời. Nếu văn bản không rõ, email có ghi ngày là bằng chứng tốt hơn tin nhắn nhóm lớp.
Ba lý do con số của bạn cao hơn bạn nghĩ
Danh mục tài liệu tham khảo. Ba mươi mục tài liệu tham khảo được định dạng chuẩn sẽ trùng gần như tuyệt đối với các danh mục khác. Nếu quy trình của trường không loại trừ phần này, tỷ lệ của bạn bị đẩy lên mà không phản ánh vấn đề gì.
Trích dẫn văn bản pháp luật và định nghĩa chuẩn. Một luận văn trích nguyên văn điều khoản của một thông tư sẽ trùng với mọi luận văn khác trích cùng điều khoản đó. Đây là trùng lặp hợp lệ, và cách xử lý là đặt trong ngoặc kép và ghi nguồn đầy đủ, không phải viết lại cho khác đi.
Chính bài của bạn. Nếu bạn đã nộp bản nháp qua hệ thống, hoặc đã đăng một bài báo từ chính nghiên cứu này, hệ thống có thể so bạn với chính bạn. Đây là tình huống cần báo cho người phụ trách kiểm tra chứ không phải cần sửa văn bản.
Cơ chế hoạt động của các hệ thống này, và ai là người bấm nút chạy kiểm tra, được trình bày riêng trong bài các hệ thống kiểm tra trùng lặp ở đại học Việt Nam.
Điều nên làm thay vì chạy theo con số
Ngưỡng phần trăm là điều kiện thủ tục, không phải mục tiêu học thuật. Hội đồng không cho điểm cho một tỷ lệ thấp. Điều họ đọc là bạn có phân biệt được đâu là ý của người khác và đâu là ý của bạn hay không.
Ba thói quen giải quyết vấn đề tận gốc:
- Ghi nguồn ngay lúc đọc, không ghi sau. Gần như mọi trường hợp trùng lặp không cố ý đều bắt nguồn từ việc chép một đoạn vào tệp ghi chú mà quên đánh dấu đó là nguyên văn. Cách xử lý được trình bày trong hướng dẫn viết tổng quan tài liệu.
- Diễn đạt lại từ ý, không từ câu. Đọc xong một đoạn, đóng tài liệu lại rồi mới viết. Viết trong khi mắt vẫn đang nhìn bản gốc gần như luôn tạo ra câu quá sát bản gốc.
- Trích nguyên văn khi cần trích nguyên văn. Với điều khoản pháp luật và định nghĩa then chốt, ngoặc kép cộng nguồn đầy đủ là cách đúng. Cố diễn đạt lại một điều khoản còn nguy hiểm hơn, vì bạn có thể làm sai nội dung.
Nếu bạn chưa chắc bậc học của mình đặt kỳ vọng gì về mức độ đóng góp mới, xem khóa luận, luận văn và luận án khác nhau như thế nào.
Viết cho rõ ràng ngay từ bản nháp đầu
Cách rẻ nhất để giữ tỷ lệ trùng lặp ở mức lành mạnh là viết bằng giọng của chính mình ngay từ đầu, thay vì ghép các đoạn đã đọc rồi sửa lại. Tesify giúp bạn dựng dàn ý và viết từng phần theo cấu trúc của bậc học và ngành của bạn, để mạch văn là của bạn ngay từ bản nháp thứ nhất. Hơn 9.000 sinh viên đã dùng Tesify với hơn 15.000 chương được soạn thảo, và toàn bộ nội dung cuối cùng do bạn viết và chịu trách nhiệm.
Bắt đầu viết luận văn của bạn với Tesify.
Câu hỏi thường gặp
Bộ Giáo dục và Đào tạo có quy định tỷ lệ trùng lặp không?
Ba quy chế đào tạo hiện hành cho bậc đại học, thạc sĩ và tiến sĩ không nêu bất kỳ con số phần trăm nào. Chúng đặt nghĩa vụ tuân thủ quy định về liêm chính học thuật của cơ sở đào tạo và giao cho cơ sở đào tạo quy định chi tiết.
Vậy con số 20% hay 30% mà tôi hay thấy ở đâu ra?
Từ quy định của từng trường. Chúng có thật, nhưng chỉ có hiệu lực trong phạm vi trường ban hành. Trích một con số của trường khác vào hồ sơ của bạn không có giá trị gì.
Trường tôi không công bố con số nào thì sao?
Hãy hỏi phòng đào tạo hoặc cơ sở đào tạo sau đại học bằng email và lưu lại phản hồi. Một số trường không đặt ngưỡng cứng mà giao cho hội đồng đánh giá dựa trên báo cáo kiểm tra, đúng theo tinh thần của quy chế quốc gia.
Danh mục tài liệu tham khảo có bị tính vào tỷ lệ không?
Tùy quy trình của trường. Nhiều quy trình yêu cầu nộp tệp gồm phần từ mở đầu đến kết luận, tức là không gồm phụ lục và danh mục. Hãy đọc kỹ phần mô tả hồ sơ trong văn bản của trường trước khi lo lắng về con số.
Trích dẫn có ngoặc kép có bị tính là trùng lặp không?
Về mặt kỹ thuật, phần văn bản đó vẫn trùng với nguồn và thường vẫn được hệ thống đánh dấu. Điều quan trọng là nó là trùng lặp hợp lệ: có ngoặc kép, có nguồn, và người đọc báo cáo phân biệt được. Đừng viết lại một trích dẫn nguyên văn chỉ để hạ con số.
Tỷ lệ 0% có phải là mục tiêu tốt không?
Không. Một luận văn có tỷ lệ gần bằng 0 thường có nghĩa là phần tổng quan tài liệu quá mỏng hoặc gần như không trích dẫn ai. Điều đó bị hội đồng đánh giá thấp hơn hẳn một tỷ lệ trung bình có trích dẫn đầy đủ.
Nếu vượt ngưỡng thì tôi bị đánh trượt ngay?
Thường là không. Trong các quy trình công bố công khai, kết quả vượt ngưỡng dẫn đến việc trả lại để chỉnh sửa và kiểm tra lại, chứ không phải chấm dứt hồ sơ. Nhưng nó tiêu tốn thời gian và thường làm lỡ đợt bảo vệ.
Bài báo tôi đã đăng từ chính luận văn có bị tính không?
Có thể, nếu bài báo đó nằm trong kho đối sánh của hệ thống. Đây là tình huống bình thường với nghiên cứu sinh và cần được nêu rõ với người phụ trách kiểm tra để họ xử lý khi đọc báo cáo, thay vì bạn tự sửa văn bản.
Kiểm tra thử trước bằng công cụ miễn phí có đáng tin không?
Kết quả của một công cụ khác không dự đoán được kết quả của hệ thống mà trường dùng, vì hai hệ thống có kho đối sánh khác nhau. Hãy dùng nó để phát hiện các đoạn quên ghi nguồn, đừng dùng nó để dự đoán con số cuối cùng.
Tôi nên bắt đầu quan tâm đến trùng lặp từ giai đoạn nào?
Từ lúc bắt đầu đọc, không phải từ lúc chuẩn bị nộp. Mọi biện pháp xử lý ở tuần cuối đều tốn kém hơn nhiều so với việc ghi nguồn đúng ngay khi đưa một câu vào tệp ghi chú.
Quy chế quốc gia có bắt buộc trường phải kiểm tra trùng lặp không?
Quy chế bậc tiến sĩ yêu cầu cơ sở đào tạo tăng cường liêm chính học thuật, giám sát và kiểm soát việc chống sao chép; quy chế bậc thạc sĩ giao cho cơ sở đào tạo quy định vấn đề liêm chính học thuật đối với luận văn. Hình thức kiểm soát cụ thể — dùng hệ thống nào, ai chạy, ngưỡng bao nhiêu — là do trường quyết định.