Phát hiện chính của bài này: luận văn được tổ chức để chứng minh bạn đủ năng lực nghiên cứu, còn bài báo được tổ chức để bảo vệ đúng một khẳng định — nên việc chuyển đổi không phải là cắt gọn mà là viết lại lập luận. Đây là lý do những bản thảo được tạo ra bằng cách rút ngắn từng chương gần như luôn bị trả lại ngay từ vòng sơ loại: chúng ngắn hơn, nhưng vẫn mang trật tự của một văn bản viết cho hội đồng chấm.
Lưu ý về nguồn ngay từ đầu: yêu cầu công bố để được bảo vệ khác nhau theo bậc học và theo từng cơ sở đào tạo, và không có một con số chung áp dụng cho cả nước. Bài này vì thế không đưa ra bất kỳ ngưỡng quốc gia nào. Phần quy chế được xử lý riêng trong bài luận văn thạc sĩ có cần bài báo khoa học không; hãy đối chiếu với quy chế đào tạo của chính trường bạn và hỏi lại phòng đào tạo trước khi lập kế hoạch.
Hai văn bản, hai mục đích
| Tiêu chí | Luận văn | Bài báo khoa học |
|---|---|---|
| Mục đích | Chứng minh người viết đủ năng lực nghiên cứu | Bảo vệ một khẳng định trước cộng đồng chuyên môn |
| Người đọc | Hội đồng, đã biết bạn là người học | Người phản biện và đồng nghiệp trong ngành |
| Phần tổng quan | Trưng ra độ rộng của việc đọc | Chỉ dựng đúng khoảng trống mà bài này lấp |
| Phần phương pháp | Giải thích cả khái niệm phương pháp | Chỉ đủ để người khác lặp lại được |
| Kết quả | Trình bày đầy đủ mọi phân tích đã chạy | Chỉ những kết quả chống đỡ khẳng định chính |
| Điều bị đánh giá thấp | Bỏ sót một bước trong quy trình | Không có đóng góp mới rõ ràng |
Dòng cuối là dòng quyết định. Một luận văn đạt vì nó đầy đủ; một bài báo được nhận vì nó mới. Hai tiêu chí đó không mâu thuẫn, nhưng chúng dẫn tới hai cách sắp xếp hoàn toàn khác nhau.
Bản đồ nén: năm chương thành bốn mục
| Trong luận văn | Đi về đâu trong bài báo | Mức co lại |
|---|---|---|
| Chương mở đầu | Nửa đầu phần mở đầu | Co mạnh |
| Chương tổng quan | Nửa sau phần mở đầu, chỉ phần dựng khoảng trống | Co mạnh nhất |
| Chương phương pháp | Mục phương pháp | Co vừa, giữ nguyên khả năng lặp lại |
| Chương kết quả | Mục kết quả, chỉ giữ phần phục vụ khẳng định chính | Co mạnh |
| Chương bàn luận và kết luận | Mục bàn luận, tổ chức lại quanh một phát hiện | Viết lại hoàn toàn |
Hai chỗ hay bị làm sai: phần tổng quan bị bê nguyên sang vì đó là chương tốn công nhất, và phần bàn luận bị giữ nguyên trật tự đi lần lượt qua từng kết quả. Cả hai đều là dấu hiệu người viết vẫn đang nghĩ theo bố cục luận văn.
Bắt đầu bằng một câu, không bằng một chương
Trước khi động vào bất kỳ đoạn nào, hãy viết một câu duy nhất nêu khẳng định chính của bài báo. Không phải chủ đề, mà khẳng định.
Chủ đề (chưa dùng được): «Bài viết nghiên cứu quan hệ giữa [X] và [Y] tại [bối cảnh].»
Khẳng định (dùng được): «Trong [bối cảnh], quan hệ giữa [X] và [Y] đảo chiều sau mốc [ngưỡng], điều mà các nghiên cứu trước mô hình hóa theo dạng tuyến tính đã không ghi nhận.»
Nếu bạn chưa viết được câu thứ hai thì bạn chưa có bài báo, mới chỉ có một tập dữ liệu. Sau khi có câu đó, mỗi mục được giữ hay bỏ tùy theo nó có phục vụ câu ấy hay không — và tiêu chí này giải quyết phần lớn các quyết định cắt bỏ khó khăn. Việc cân sức nặng của chính câu khẳng định đó được trình bày trong bài mức độ chắc chắn trong luận văn.
Một luận văn cho ra mấy bài?
Câu hỏi đúng không phải «mấy bài» mà là «có mấy khẳng định độc lập».
- Ba câu hỏi nghiên cứu tách rời nhau, mỗi câu có dữ liệu riêng → có thể thành hơn một bài.
- Ba câu hỏi cùng chống đỡ một kết luận → thuộc về một bài. Tách ra sẽ làm yếu cả hai bài, vì mỗi bài mất đi phần bằng chứng của mình.
- Một phần dữ liệu đã trả lời xong, một phần còn dở → viết phần đã xong, đừng chờ phần còn lại.
Chia nhỏ một nghiên cứu chỉ để tăng số bài là việc các tạp chí có tiếng đều nhận ra, và nó gây hại nhiều hơn lợi.
Việc phải làm với phần tổng quan
Đây là chỗ co lại nhiều nhất và cũng là chỗ khó bỏ nhất về mặt tâm lý. Quy trình bốn bước:
- Lấy câu khẳng định chính ở trên đặt lên trước mặt.
- Đọc lại chương tổng quan và đánh dấu chỉ những đoạn dẫn thẳng tới khoảng trống mà khẳng định đó lấp.
- Mọi đoạn không được đánh dấu đều bị bỏ, kể cả đoạn bạn tốn nhiều công nhất.
- Viết lại phần được giữ thành một mạch liền, không phải một danh sách tác giả.
Bước 4 quan trọng ngang bước 3. Phần tổng quan của luận văn thường đi theo kiểu «tác giả A cho rằng…, tác giả B cho rằng…»; phần mở đầu của bài báo phải đi theo lập luận, còn các nguồn thì phục vụ lập luận đó. Cách chọn động từ để làm việc này nằm ở bài cách chọn động từ dẫn nguồn trong luận văn, và cách đọc, sắp xếp tài liệu ban đầu thì ở bài cách viết tổng quan tài liệu.
Phương pháp: rút gọn độ dài, không rút gọn khả năng lặp lại
Tiêu chí duy nhất ở mục này: người khác đọc xong có làm lại được nghiên cứu của bạn không?
| Bỏ đi | Giữ nguyên |
|---|---|
| Giải thích khái niệm phương pháp cho người chấm | Thiết kế nghiên cứu và lý do chọn nó |
| Trích dẫn sách giáo trình về phương pháp | Cách chọn mẫu và cỡ mẫu thực tế |
| Mô tả từng thao tác trên phần mềm | Tên công cụ đo, nguồn gốc và độ tin cậy |
| Lịch sử phát triển của công cụ đo | Các phép kiểm định đã dùng và ngưỡng đã áp |
Bố cục đầy đủ của mục này ở phía luận văn nằm trong bài cách viết chương phương pháp nghiên cứu; khi chuyển sang bài báo, bạn giữ đúng bộ khung đó nhưng bỏ toàn bộ phần giảng giải.
Thứ tự tác giả: thỏa thuận trước khi viết dòng đầu tiên
Đây là phần ít được nói tới nhất và cũng là phần gây khó chịu nhiều nhất về sau. Nguyên tắc chỉ có một: bàn trước, không bàn lúc sắp gửi bài.
Bốn điểm cần thống nhất, tốt nhất là bằng văn bản dù chỉ là một tin nhắn:
- Ai đứng tên. Ai có đóng góp đủ để là tác giả, và ai được ghi nhận ở phần lời cảm ơn.
- Theo thứ tự nào. Và thứ tự đó dựa trên tiêu chí gì.
- Ai là tác giả liên hệ. Người này chịu trách nhiệm trao đổi với tòa soạn và trả lời phản biện.
- Nếu phải sửa lớn thì sao. Ai làm phần việc đó, và điều đó có thay đổi thứ tự không.
Người hướng dẫn có đứng tên hay không không là điều mặc nhiên theo cả hai chiều; thông lệ khác nhau giữa các ngành và các trường. Điều nên tránh là để nó thành một mặc định im lặng. Nếu quan hệ làm việc với người hướng dẫn đang căng, cách xử lý các vòng trao đổi được bàn trong bài người hướng dẫn bắt sửa nhiều lần.
Chọn tạp chí trước, viết sau
Viết xong rồi mới chọn nơi gửi gần như luôn dẫn tới một vòng viết lại, vì các tạp chí khác nhau đáng kể ở bốn điểm: độ dài tối đa, số bảng và hình được phép, kiểu trích dẫn, và phạm vi chủ đề mà tạp chí thật sự nhận.
Ba việc nên làm trước khi dựng dàn ý:
- Đọc hướng dẫn cho tác giả của chính tạp chí đó, không đọc bản tóm tắt ở nơi khác.
- Đọc hai bài đã đăng gần đây trong tạp chí để thấy độ dài và mức chi tiết thực tế.
- Kiểm tra bài của bạn có nằm trong phạm vi chủ đề tạp chí công bố hay không — đây là lý do bị từ chối phổ biến nhất và cũng dễ tránh nhất.
Cách tìm và đọc các bài đã đăng để làm việc này nằm ở bài cách tìm bài báo khoa học để tham khảo.
Viết lại, không dán lại
Bài báo phải là một văn bản được viết lại từ dàn ý mới. Ngoài lý do lập luận đã nói ở trên, việc dán nguyên các đoạn từ luận văn còn tạo trùng lặp với chính bản đã nộp và lưu chiểu tại trường. Cách kiểm tra trùng lặp và những gì công cụ đó thật sự đo được trình bày trong bài kiểm tra đạo văn online miễn phí.
Bản kiểm tra trước khi gửi
- Có một câu khẳng định chính, và mọi mục đều phục vụ câu đó.
- Phần mở đầu dựng được khoảng trống trong vòng một trang.
- Phần phương pháp đủ để người khác lặp lại.
- Mọi bảng và hình đều phục vụ khẳng định chính; phần còn lại đã chuyển sang phụ lục hoặc bỏ.
- Phần bàn luận tổ chức quanh một phát hiện, không đi lần lượt qua từng kết quả.
- Thứ tự tác giả đã được thống nhất bằng văn bản.
- Định dạng khớp với hướng dẫn cho tác giả của đúng tạp chí đó.
- Không có đoạn nào được dán nguyên từ luận văn.
Việc này bắt đầu từ một dàn ý mới
Phần khó của việc chuyển đổi không nằm ở chữ nghĩa mà ở chỗ phải chấp nhận bỏ đi những phần đã tốn nhiều công nhất. Một dàn ý mới, dựng từ câu khẳng định chính chứ không từ mục lục cũ, là thứ làm cho các quyết định cắt bỏ trở nên dễ chịu hơn.
Bạn có thể dựng khung bản thảo mới với Tesify từ chính câu khẳng định và bộ kết quả của mình, rồi điền nội dung thật và tự biên tập lại. Việc chọn giữ gì và bỏ gì là phán đoán chuyên môn của bạn, và cũng là phần bạn sẽ phải trả lời trước người phản biện.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao không thể chỉ cắt ngắn luận văn thành bài báo?
Vì hai văn bản được tổ chức cho hai mục đích khác nhau. Luận văn sắp xếp để chứng minh người viết đủ năng lực nghiên cứu, nên nó phải trưng ra toàn bộ quá trình. Bài báo sắp xếp để bảo vệ đúng một khẳng định, nên mọi thứ không phục vụ khẳng định đó đều bị loại. Cắt gọn giữ nguyên trật tự cũ và vì thế không đạt.
Một luận văn cho ra được mấy bài báo?
Câu hỏi đúng không phải mấy bài mà là có mấy khẳng định độc lập. Nếu luận văn của bạn trả lời ba câu hỏi nghiên cứu tách rời nhau thì có thể có hơn một bài. Nếu ba câu hỏi cùng chống đỡ một kết luận thì chúng thuộc về một bài, và tách ra sẽ làm yếu cả hai.
Phần tổng quan dài trong luận văn xử lý thế nào?
Đây là chỗ co lại nhiều nhất. Phần tổng quan của luận văn chứng minh bạn đã đọc đủ rộng; phần mở đầu của bài báo chỉ cần dựng đúng khoảng trống mà bài này lấp. Mọi đoạn không dẫn thẳng tới khoảng trống đó đều bị bỏ, kể cả những đoạn bạn tốn nhiều công nhất.
Phần phương pháp có được rút gọn không?
Rút gọn về độ dài nhưng không được rút gọn về khả năng lặp lại. Tiêu chí là người khác đọc xong có làm lại được nghiên cứu của bạn hay không. Những đoạn giải thích khái niệm phương pháp cho người chấm thì bỏ; các thông số cụ thể để tái lập thì giữ nguyên.
Có phải đăng bài mới được bảo vệ không?
Điều này phụ thuộc bậc học và quy định của từng trường, không có một câu trả lời chung cho cả nước. Hãy đọc quy chế đào tạo của chính cơ sở bạn đang theo học và hỏi lại phòng đào tạo, vì yêu cầu đối với thạc sĩ và tiến sĩ khác nhau và các trường cũng khác nhau.
Thứ tự tác giả nên thỏa thuận khi nào?
Trước khi viết dòng đầu tiên, không phải lúc sắp gửi bài. Hãy trao đổi bằng văn bản ai đứng tên, theo thứ tự nào, ai là tác giả liên hệ, và điều gì sẽ xảy ra nếu phải sửa lớn. Một tin nhắn ghi lại thỏa thuận đó có giá trị hơn nhiều so với việc bàn lại khi bài đã xong.
Người hướng dẫn có đương nhiên đứng tên không?
Không đương nhiên và cũng không đương nhiên là không. Thông lệ khác nhau giữa các ngành và các trường. Điều nên tránh là mặc định trong im lặng: hãy hỏi thẳng ngay từ đầu, vì đây là chỗ dễ sinh hiểu lầm nhất sau khi bài được nhận đăng.
Có được đăng lại nguyên văn nội dung đã nộp trong luận văn không?
Bài báo phải là một văn bản được viết lại, không phải các đoạn chép sang. Ngoài lý do lập luận, việc chép nguyên văn còn tạo trùng lặp với chính bản luận văn đã nộp và lưu chiểu. Hãy viết lại từ dàn ý mới thay vì dán các đoạn cũ.
Nên chọn tạp chí trước hay viết trước?
Chọn trước. Yêu cầu về độ dài, số bảng biểu, kiểu trích dẫn và phạm vi chủ đề khác nhau đáng kể giữa các tạp chí, và viết xong rồi mới chọn thường dẫn tới một vòng viết lại. Đọc kỹ hướng dẫn cho tác giả của chính tạp chí đó trước khi dựng dàn ý.
Phần bàn luận trong bài báo khác gì trong luận văn?
Trong luận văn, phần bàn luận thường đi lần lượt qua từng kết quả. Trong bài báo, nó tổ chức quanh một phát hiện chính và những gì phát hiện đó thay đổi so với hiểu biết hiện có. Các kết quả phụ chỉ xuất hiện khi chúng chống đỡ hoặc thách thức phát hiện chính.
Bảng biểu trong luận văn giữ lại được bao nhiêu?
Thường là rất ít. Bảng nào không phục vụ trực tiếp cho khẳng định chính thì chuyển xuống phụ lục trực tuyến nếu tạp chí có, hoặc bỏ hẳn. Một bài báo nhiều bảng nhưng chỉ một khẳng định là dấu hiệu bạn vẫn đang nghĩ theo bố cục của luận văn.
Nên bắt đầu viết lại từ đâu?
Từ một câu duy nhất nêu khẳng định chính của bài, viết trước khi động vào bất kỳ đoạn nào. Nếu chưa viết được câu đó thì chưa có bài báo, chỉ có một tập dữ liệu. Mọi mục sau đó được giữ hay bỏ tùy theo nó có phục vụ câu ấy hay không.